Dosije: Priča o najistaknutijem modnom dizajneru SFRJ (1)
Ajjo 04 S

Posle uspešne revije 1970: Aleksandar Joksimović s manekenkom Tamarom Bakić (desno) i prijateljima

Photo: Foto dokumentacija Borbe/XXZ

Aleksandar Joksimović, jugoslovenski Dior

Modna revolucija: Modeli Aleksandra JoksimovićaPrisustvo modne kuće Dior u jugoslovenskoj javnosti nije izolovana društvena pojava (1). Njoj je prethodio čitav splet okolnosti koje su uticale na promene društvenog sistema i uređenja. Po završetku Drugog svetskog rata, Jugoslaviji je predstojala neophodna revizalizacija privrede, ekonomije i industrije. U osiromašenoj zemlji, kakva je u tom trenutku bila Jugoslavija, moda nije zauzimala značajno mesto u društvu, što je dovelo do prekida u njenom razvoju koji se na ovim prostorima odvija od početka dvadesetog veka, posebno tokom međuratnog perioda. Odeća je u godinama rata i nakon rata bila jednostavna i funkcionalna, bez dekorativnih kvaliteta koji bi na bilo koji način određivali klasnu podeljenost stanovništva.

Nakon 1948. godine i okretanja Jugoslavije ka zemljama Zapadne Evrope, dolazi do određenih promena u društvu koje su dovele do pojave fenomena vesternizacije jugoslovenske kulture (2). U godinama koje su usledile dolazi do naglog uspona platežne moći stanovništva koje je sada u mogućnosti da sebi priušti više nego što je moglo u ratnim i godinama nakon rata. Standard stanovništva je određivala jača kupovna moć koja je omogućavala okretanje modelu života po zapadnjačkom modelu. U takvom sistemu, koji je usvojio brojne fenomene „sa Zapada”, menjala se i slika žene, koja je sve više odstupala od stereotipnog sovjetskog modela i poprimala vizuelni identitet moderne žene kapitalističkog društva. Moderna žena, kao efekat konzumerističkog društva, sve više vremena provodi u ritualima ulepšavanja i kupovini.

Vesternizacija jugoslovenskog društva

Novostečene potrebe društva su uticale i na promenu vizuelne strukture jugoslovenskih gradova. Na teritoriji čitave zemlje počinju da „niču” kiosci, supermarketi i robne kuće po zapadnjačkom modelu, gde su Jugosloveni mogli da kupuju odeću koja je podsećala na onu sa Zapada. Jedna od centralnih tačaka ovih društvenih promena je bila moda, preko koje su se najbolje uočavale inovacije koje je jugoslovensko društvo, a posebno jugoslovenske žene, usvajalo. U kontekstu razvoja mode posebno je važna privredna reforma iz 1965. godine koja je otvorila puteve drugačijeg poslovanja. Reforma je doprinela izmenjenom poimanju tržišta i reklamiranja i uzrokovala je ekspanziju koncepta marketinga. Marketing je uticao i na pojavu većeg broja modnih magazina gde su se najviše reklamirali odevni predmeti. Modni časopisi su imali ogromnu ulogu u informisanju žena o poslednjim modnim trendovima u Evropi i svetu.

Modni centar za Jugoslovene: Trst, obavezno odredišteČasopisi sa internacionalnom licencom poput Elle, Vogue, Amica pružali su informacije o aktuelnim trendovima u zapadnoevropskom modnom sistemu, ali se ne smeju zanemariti i domaći časopisi, među kojima vodeće mesto zauzima Bazar. Iako su domaće robne kuće postajale sve snabdevenije, potreba za većim izborom inostranih proizvoda, uticala je na ekspanziju i razvoj šoping turizma, koji je bio najbolji način upućivanja u sezonske hirove zapadne modne produkcije.

Sve veći broj Jugoslovena odlazio je u obližnje evropske gradove, od koji je Trst bio najpopularniji, radi „snabdevanja” odećom za iduću sezonu (3). Svi navedeni faktori, ali i mnogi drugi, upućuju na to da se Jugoslavija u decenijama nakon Drugog svetskog rata, a najviše od šezdesetih godina, transformisala iz jedne socijalističke zemlje u zemlju koja je, u kontekstu životnog stila, sve više naginjala zemljama zapadnog bloka.

Visoka moda u Jugoslaviji

U okviru mode i odevanja, poseban fenomen ovog perioda predstavljaju začetak i razvoj socijalističke verzije visoke mode na teritoriji Jugoslavije. Poimanje visoke mode u kontekstu socijalističke zemlje predstavlja interesantan fenomen, jer je visoka moda oduvek bila deo tradicije buržoaskog društva koji se nikako nije uklapao u socijalistički koncept društvenog uređenja. U radu Danijele Velimirović, autorka citira Đurđu Bartlet koja ističe da je Jugoslavija prihvatila modu zarad održavanja političkog sistema (4).

Kolekcija 'Simonida': Joksimović sa svojim modelimaZa godinu nastanka zvanične socijalističke verzije visoke mode u Jugoslaviji uzima se 1967. godina, kada je Aleksandar Joksimović predstavio svoju prvu kolekciju Simonida. Socijalistička verzija visoke mode nastala u Jugoslaviji predstavljala je pozajmljene elemente zapadnjačke mode u vidu krojeva i formi, koji su bili namenjeni srednjoj klasi ovih zemalja, i bila je drugačija u odnosu na modu ostalih istočnoevropskih zemalja. Tome je doprinela specifična međunarodna pozicija Jugoslavije.

Veća otvorenost ka Zapadu je uslovila brže prihvatanje zapadnih modnih trendova i izbegavanje dominantne estetike istiočnoevropskih modnih sistema. Pored usvajanja elemenata „sa Zapada“, jugoslovenska moda je bila bazirana i na estetici preuzetoj iz nacionalne kulture. Inkorpioriranjem motiva iz sopstvene istorije jugoslovenska moda je dobila autentičan stilski identitet (5).

Tako je nastala moda u „nacionalnom stilu”, čiji identitet je izgrađen povratkom u prošlost, odnosno kroz sećanje na zlatne periode ovog podneblja, pre svega na srednji vek.

Pored socijalističke verzije visoke mode, jugoslovenska publika je imala prilike da vidi i primerke visoke mode inostranih izlagača, i to preko Sajmova mode koji su se održavali redovno u Beogradu. Sajmovi mode su bili velike manifestacije u Jugoslaviji (6). Tokom ovih sajmova u Beogradu su se neretko okupljala velika imena francuske modne scene, među kojima je bila i modna kuća Dior (7). Sajmovi su bili jedan od najboljih načina da se inostrana moda uživo prezentuje ovdašnjem stanovništvu, a kasnije i odlična platforma za afirmaciju jugoslovenskih dizajnera. Domaći dizajneri su bili podržavani od samog državnog vrha, odnosno od Jovanke Broz, koja je često posećivala ove manifestacije i na taj način iskazivala otvorenu podršku domaćoj modnoj industriji (8). U kontekstu prezentovanja inostranih proizvoda, sajmovi proizvoda su bili odličan način promovisanja zapadnjačke kulture u čitavom Istočnom bloku i u Jugoslaviji.

Podrška od Jovanke Broz: Aleksandar Joksimović u društvu supruge predsednika Tita

Modna kuća Dior je u junu 1959. godine bila deo propagandne kampanje kapitalističke ideologije u Moskvi. Tom prilikom američki magazin Life je u Moskvu poslao fotografa, dvanaest manekenki i oko sto dvadeset modela Diorovih haljina sa ciljem promocije visoke mode u Rusiji i pravljenja svojevrsnog modnog editorijala u Diorovim haljinama na ulicama Moskve. Ovo je bila prva poseta jedne modne kuće visoke mode Moskvi i predstavljala je značajan događaj u otvaranju najveće komunističke sile prema Zapadu (Pogledajte galeriju u dnu strane).

Kao istaknuta francuska modna kuća, koja je bila poznata po propagiranju luksuza, Dior je bio par excellence primer kapitalističkog modnog dizajna. Čak je i u francuskom društvu Dior često bio na meti kritika zbog rasipništva i prekomernog korišćenja materijala. Ne ustručavajući se od prekomernog korišćenja skupocenih materijala, Dior je na početku karijere svoje modele predstavio kao sinonim za luksuz. Tu ideju su pratili i njegovi nastavljači koji su kreirali za ovu modnu kuću. U poglavlju Dior in Moscow : Taste for Luxury in Soviet Fashion under N. S. Khrushchev, Larissa Zakharova se bavila ovim događajem analizirajući ga kroz više aspekata (9).

Na ulicama Moskve 1959. godine: Pariske manekenke iz kuće Dior sa radoznalom publikom

U svom bavljenju ovom tematikom, jedan od ciljeva je bio da otkrije kakav je uticaj poseta Diora imala na rad sovjetskih dizajnera, odnosno na dalji tok sovjetske mode. Iako su Diorove haljine nekoliko puta posetile Jugoslaviju, doduše preko Sajmova mode, a ne velikih propagandnih kampanja, ne postoji još uvek naučno obrađeni izvor koji bi potvrdio direktne posledice prisustva jedne ovakve modne kuće u Jugoslaviji. Diorov eventualni uticaj može se posmatrati kroz komparaciju sa jednim od najpoznatijih predstavnika jugoslovenskog dizajna - Aleksandrom Joksimovićem.

Sve je počelo sa „Simonidom“

Šampanjac za srećnu reviju: Aleksandar JoksimovićAleksandar Joksimović je rođen 29. juna 1933. godine u Prištini, u trgovačkoj porodici. Iako od najranijeg detinjstva nije pokazivao afinitete ka modi, određena tradicionalna verovanja su ukazivala na to da će se jednog dana baviti poslom koji nije bio u porodičnoj, trgovačkoj tradiciji (10). Kao dečak je preživeo Drugi svetski rat i sa porodicom se preselio u Kragujevac gde je završio osnovnu školu i gimnaziju. U ovom periodu još uvek nije pokazivao interesovanje za modu. Mnogo više ga je privlačila scenografija, te je u želji da se školuje za scenografa upisao Višu školu za primenjenu umetnost. Spletom okolnosti je završio na odseku za teksil.

Šezdesetih godina se sve više okreće modi i dolazi na čelo Nacionalnog salona (11), ali i na mesto glavnog modnog urednika lista Bazar 1965. godine. Na taj način je kroz delovanje u časopisu upućivao Jugoslovene u poslednje zapadnoevropske modne tokove. Godine 1967. prezentovao je svoju prvu oficijelnu kolekciju grandiozne mode u nacionlnom ključu.

To je bila kolekcija Simonida, sa kojom je, kako se smatra, otpočela socijalistička verzija visoke mode u Jugoslaviji. Aleksandar Joksimović je svojim radom imao uticaj na estetizaciju jugoslovenske modne industrije. Kao dizajner, uživao je ogromno poštovanje na teritoriji čitave Jugoslavije, ali i van njenih granica. Njegov maštoviti dizajn je budio interesovanja inostranih medija jer je razbijao stereotipe o modnim tokovima u socijalističkim zemljama. Čak je i njegov sopstveni vizuelni identitet podsećao na vizuelni identitet zapadnjačkih modnih dizajnera - Sen Lorana, koji je tih godina bio na čelu modne kuće Dior (12). Kao najvažniji predstavnik nacionalnog dizajna, inicirao je uvođenje noviteta u jugoslovenski modni sistem. Te promene su često predstavljale usvojene ideje iz evropskih modnih kuća koje je Joksimović implementirao u jugoslovenski sistem. Neke od ideja kojima je Joksimović menjao domaću modnu scenu, a koje se odnose na tematsko određivanje kolekcija i crpljenje inspiracije iz prošlosti, provobitno je koristio sam Kristijan Dior.

Opuštanje posle revije: Tamara Bakić, Aleksandar Joksimović, Dunja Figenwald Lango i njen suprug M. M. LangoAleksandar Joksimović je bio veliki poštovalac rada, u tom trenutku pokojnog, Kristijana Diora. U nekoliko svojih intervjua ga je istakao kao značajnu figuru evropske mode (13), a kroz svoj rad i razmišljanja tokom dizajniranja je pokazao da su mu određene ideje francuskog kuturiste bile bliske. Jedna od značajnih novina koju je svojom kolekcijom Simonida uneo u jugoslovenski modni sistem jeste tematsko određivanje kolekcije. Isto to je Kristijan Dior uradio 1947. godine predstavivši svoju prvu kolekciju Korola, od strane medija preimenovanu u New Look (Novi izgled). Kada je Dior predstavio Korola kolekciju, odlučio se da mu centralni motiv bude forma cveta. Kreirajući haljine specifičnih krojeva težio je da ženu oblikuje u floralnu formu i od nje napravi takozvanu „ženu cvet”.

Joksimovićev izazov: Yves Saint Laurent i Pierre CardinIdeja žene cveta je bila utemeljena u viziji dizajnera da od sveta napravi utopiju gde će žene biti savršena bića koja će svojom lepotom oplemenjivati i činiti svet lepšim prostorom za život. Smatrao je da lepota jedina ima energiju da menja svet, a glavni nosilac te lepote bila je žena(14). Da bi što uverljivije preneo ideju žene cveta u svoj dizajn, radio je botaničarska istraživanja i analizirao promene oblika cveća kroz životni ciklus kako bi što preciznije javnosti prezentovao svoju zamisao. Takav način pripremanja kolekcija preuzeo je i Aleksandar Joksimović. Pre samog kreiranja je birao ideju, odnosno ženu vodilju, a potom je kretao u iscrpna istraživanja. Istraživanja su bila u vidu čitanja knjiga, slušanja muzike, posećivanja muzeja, a sve u svrhu što kompletnije realizacije početne zamisli. Sezonsko obnavljanje je donosilo nove potrage i istraživanje epoha. To je veoma važno jer je upravo ovakav pristup dizajnu jugoslovensku modu podigao na viši nivo. Joksimović je smatrao da takav pristup oplemenjuje modu i da stvaralačkom radu daje suštinu i dubinu u stvaranju (15).

Na taj način moda prevazilazi zanatsku veštinu i prerasta u umetničku disciplinu koja zahteva ozbiljna promišljanja i razmišljanja. Visoka i prefinjena misao čini suštinsku razliku između visoke mode i obične odeće.

Prošlost kao inspiracija

Vraćanje u prošlost iz koje se crpi inspiracija predstavlja značajnu odliku rada obojice dizajnera. Koncept povratka u prošlost bio je u oba slučaja delimično podstaknut od strane aktuelne državne ideologije, ali postoje i određene činjenice koje upućuju na nostalgične elemente u radu ovih kreatora. Kada je 12. februara 1947. godine predstavio svoju kolekciju francuskim i internacionalnim medijima, u prostorijama svog ateljea na adresi Avenija Montenj broj 30, Dior je svetu ponudio potpuno revolucionarnu modnu liniju koja je u osnovi oživljavala dobro poznate istorijske elemente francuskog kostima.

U ulozi manekenke, a u modelu Aleksandra Joksimovića: Milena DravićPovratak u prošlost Kristijana Diora može se posmatrati kroz dva aspekta. Prvi aspekt podrazumeva njegovu nostalgičnu ličnost i vezanost za period belle epoquea. Iako je bio dete u periodu pravog belle époquea, dašak ovog perioda proživljavao je kroz figuru majke za koju je bio izuzetno vezan, a bez koje je ostao u četvrtoj deceniji života. U poglavlju o Diorovom radu Ilya Parkins u knjizi Poiret, Dior and Schiaparelli: Fashion, Femininity and Modernity dovodi određene nostalgične elemente u vezu sa odnosom i žalom za majkom, ističući kako je kroz dizajnerski rad neprestano pokušavao da oživi majčinsku figuru (16).

Nostalgičnost izražava i sam Dior u svojoj autobiografiji Christian Dior et Moi (Kristijan Dior i Ja) govoreći sa setom o međuratnom periodu u Francuskoj kao svojevrsnom nastavku „lepe epohe” od pre rata, odnosno periodu kada su ljudi verovali u bolju i svetliju budućnost rasterećeni od strahovitih dešavanja koja su se okončala završetkom Prvog svetskog rata.

Ubrzo se desio Drugi svetski rat koji je imao ogromne posledice na čitav svet i kompletno društvo. One su se osetile i u kontekstu francuske mode. Naime, u godinama okupacije Francuske, koja je trajala od jula 1940. do avgusta 1944. godine, Nemačka je unela određene novine u modni sistem Višijevske Francuske. Po dolasku nacista u Pariz, francuska modna scena, koja se razvijala od sedamnaestog veka, krenula je u jednom potpuno drugačijem smeru - pročišćena, po mnogima ogoljena od ornamentike, raskošnih elemenata i svega onoga na šta su Francuzi navikli.

Na svetskom nivou: Kolekcija Aleksandra Joksimovića u svetskim metropolama

Čak je postojala i ideja izmeštanja centara mode iz Pariza u Berlin ili Beč, ali je veštim pregovaranjem Lisijena Lelonga centar ipak zadržan u Parizu. Iako je centar zadržan, francuska moda je u ratnim godinama izgubila prepoznatljiv šarm u koji se ulagalo vekovima unazad. Po oslobođenju Francuske, dešava se važan momenat za celokupnu vizuelnu kulturu i umetničko stvaralaštvo u Francuskoj. Naime, 1944. godine Šarl de Gol je održao govor za pamćenje u kom je pozivao sve ljude Francuske da zajedničkim snagama obnove Francusku i njenu kulturu i da revitalizuju sve ono što je uništeno tokom nacističke okupacije. Poziva na oživljavanje onih kapitalnih francuskih perioda u istoriji kada je francuska država bila najjača i najblistavija (17). Taj govor je bio emitovan na nacionalnim radio stanicama i gotovo da ne postoji osoba u Francuskoj koja ga nije čula.

Iako do danas nije razjašnjeno do koje je mere nostalgičnost u Diorovom radu bila proizvod ličnih afiniteta, a koliko De Golovog govora, velika je verovatnoća da su oba apsekta imala određeni uticaj.

Inspiracija iz srednjeg veka: Joksimovićeve kreacijeOživljavajući kostim osamnaestog veka, perioda Drugog carstva i belle époquea, Dior ne samo da je iskazao svoju nostalgičnost, već je i ispoštovao ono što je država „očekivala” od njega kao vizuelnog stvaraoca. Sličan koncept povratka u prošlost izražen je i u stvaralaštvu Aleksandra Joksimovića. Njegova prva kolekcija Simonida, prikazana 7. marta 1967. godine, predstavljala je povratak u srednji vek, u epohu kralja Milutina. Jugoslavija je, za razliku od Francuske, bila država različitih nacionalnih identiteta, te je bilo potrebno naći dovoljno neutralnu istorijsku epohu koja ne bi isticala superiornost jednog naroda.

Kolekcija inspirisana srednjim vekom je premijerno prezentovana u Galeriji fresaka, a samo dan posle i u Domu sindikata sa direktim prenosom na državnoj televiziji, što potvrđuje ogromnu podršku koju je visoka moda imala od države. U kolekciji su se osetili uticaj estetike Gračanice i Dečana, odnosno fresaka iz tih manastira. Upravo su to manastiri koji se nalaze na Kosovu, odakle je Joksimović kao mali sa porodicom izbegao.

Bila je to kolekcija sastavljena iz različitih tipova haljina - od haljina A kroja, do večernjih haljina bogate ornametacije kao reminisencija na odeću vlastelinki. Iako je oživljavanje istorijskih stilova kroz kostim bio državni zahtev, interesantno je kako je Joksimović crpeo inspiraciju iz manastira koji se vezuju za njegov rodni kraj i na taj način, isto kao Dior, uneo sopstvenu notu nostalgičnosti.

Joksimović i Dior: sličnosti i razlike

Komparativna analiza načina razmišljanja dvojice kreatora ukazuje na određene sličnosti u radu i promišljanju o modi. Dior je u godinama kada je stvarao Aleksandar Joksimović već postao mitska ličnost modnog sveta čije su ideje o modi i kostimu bile poznate van granica Francuske, i gotovo je sigurno da nisu bile strane ni jugoslovenskom dizajneru. Obojica su svojim radom i povratkom u prošlost težili stvaranju nacionalne verzije visoke mode u želji da stvore otklon od prethodnog - Dior od nacističke mode, Joksimović od konzervativne socijalističke estetike.

Retki trenuci odmora: Aleksandar Joksimović u svom domu 1969. godine

Isto tako su pri odabiru istorijskih epoha obojica birali najsjajnije istorijske periode svojih zemalja, uključujući i sopstvene afinitete. Kreirali su tako što su prvo birali „ženu vodilju”, a potom se upuštali u temeljna istraživanja sa ciljem što kvalitetnije finalne realizacije sopstvenih zamisli. Za vreme svog života obojica su bila priznata u svojim zemljama i prepoznata kao istaknuti modni kreatori. Nameće se pitanje koliko je jugoslovenska javnost, pre svega novinarska, poznavala rad Kristijana Diora, odnosno da li su mogli, u vreme kada su Aleksandra Joksimovića nazvali domaćom verzijom Diora, uočiti navedene sličnosti između dva dizajnera.

Iako se u načinu razmišljanja uočavaju određene sličnosti, sa formalnog aspekta, komadi visoke mode Aleksandra Joksimovića bili su znatno svedeniji od onoga što je kreirao Kristijan Dior. Takođe, u iznetim mogućnostima komparacije dvojice kreatora mogu biti uočena i određena nepodudaranja. Naime, u tematskom određivanju kolekcija Dior se uglavnom opredeljivao za apstraktnije forme izražavanja, kao što je na primer žena cvet, dok je Joksimović bio konkretniji i češće je pronalazio inspiraciju u ženama iz istorije. Isto tako, u kontekstu pronalaska inspiracije u prošlosti, Dior se mnogo više okretao istorijskoj formi kostima - korsetima i krinolinama, koje je onda reinterpretirao, dok se Joksimović inspirisao određenim ikonografskim motivima koji su se vezli po tkaninama modela.

Trenuci trijumfa i sreće: Aleksandar Joksimović između Tamare Bakić i Dunje Figenwald Lango

Ono što bi se moglo uzeti za najveću mogućnost dovođenja u vezu Kristijana Diora i Aleksandra Joksimovića jeste činjenica da je upravo modna kuća Dior bila jedna od prvih modnih kuća koja je u okviru međunarodnog Sajma „Moda u svetu“ 1959. jugoslovenskoj publici predstavila svoje modele. Jugoslovenski mediji su tada prvi put imali priliku da vide komade visoke mode u Jugoslaviji.

Modeli modne kuće Dior su postali sinonim za prefinjenu visoku modu koju su mediji prepoznali u kolekcijama socijalisitčke verzije visoke mode Aleksandra Joksimovića. To je uticalo na medijsko povezivanje dvojice dizajnera. Takođe, ne smemo izostaviti ni jednu od Joksimovićevih poseta Parizu kada su ga čelni ljudi modne kuće Dior ugostili, sproveli kroz sve prostorije ateljea na Aveniji Montenj 30 i ponudili mu mesto glavnog dizajnera kuće, što je on odbio u želji da nastavi sa razvijanjem onoga što je na polju mode započeo u Jugoslaviji (18).

Nažalost, Aleksandar Joksimović - jugoslovenski Dior nije uspeo da napravi globalni brend od sebe. Početkom sedamdesetih godina prestao je da kreira unikatne modele visoke mode, smatrajući da u sredini u kojoj stvara nema uslova za to (19). Njegovo ime je nastavilo da se vezuje za jugoslovensku modnu industriju, ali ne i visoku modu. Ubrzo su u Jugoslaviji usledile krizne godine koje su uticale na to da jugoslovenska modna industrija postane marginalizovana. Nedovoljna zainteresovanost za modne tokove u Jugoslaviji uticala je da ime Aleksandra Joksimovića i njegov krucijalni značaj za razvoj jugoslovenske mode ostanu nedovoljno zapažen u krugovima van nauke o modi i umetnosti.

1 Nekoliko pariskih modnih kuća - Dior (Dior), Lanven (Lanvain), Balensijaga (Balenciaga), je u okviru međunarodnog sajma Moda u svetu predstavilo svoje modele beogradskoj publici. Više u: Popovic 20015 : 15

2 Vučetić 2012 : 277

3 Velimirović 2008 : 17-20

4 Velimirović 2006 : 92

5 Velimirović 2006 : 93

6 Vučetić 2012 : 283

7 Modna kuća Dior je u okviru međunarodnog sajma Moda u svetu prvi put predstavila svoje modele beogradskoj publici 1959. godine. Više u: Popovic 20015 : 15

8 Velimirović 2006 : 52

9 Reid, Crowley 2010 : 95 - 120

10 „U Prištini, gde se rodio, postojao je običaj da se pred jednogodišnju bebu iznese veliki poslužavnik pun olovaka, šrafova, šrafcigera, makaza, četki, četkica i kakvog drugog alata. Šta izabere, to zanimanje mu je sudbina odredila. Na žalost ugledne trgovačke porodice, on se uhvatio za pomadu”. Više u: D. Velimirović 2008 : 25

11 U junu 1965. godine, Aleksandar Joksimović predstavlja kolekciju povodom otvarnaja Nacionalnog salona, koja je više nego ikad bila nadahnuta folklorom i narodnom umetnošću što će biti važno u daljem radu. (B. Popović, 2015: 13)

12 Velimirović 2008 : 24 - 32

13 O svojim modnim uzorima u intervjuu za list Svedok: „Pre svega sam slikar, iako gledam čisto likovno, onda je tu Iv Sen Loran, jer svaka njegova kreacija je bila slika. To je očaravajuće. Divio sam se Dioru i Kardenu, ali njihov izazov nisam prihvatio. Manje sam voleo štanc Koko Šanel, koji je bio praktičan i zato popularan.“ Iz intervjua za Svedok, 4. februar 2003, Velimirović, 2008, 30

14 Martin, Koda 1996 : 8 - 15

15 Velimirović 2008 : 28

16 Parkins 2012 : 114

17 Parkins 2012 : 114

18 Iz razgovora novinarke Miljane Nešković sa Aleksandrom Joksimovićem, 2015.

* Sa dozvolom autora tekst prenosimo iz časopisa Artum No 2 (Izdavač: Odeljenje za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu)

U IDUĆEM NASTAVKU: RAZGOVOR SA ALEKSANDROM JOKSIMOVIĆEM


Galerija

Oceni 5