Zločini nad Hrvatima u Vojvodini
Okkro 25 S

Photo: Braca Stefanović/XXZ

Etničko čišćenje u režiji države Srbije i Vojislava Šešelja

Fond za humanitarno pravo podneo je Tužilaštvu za ratne zločine Srbije krivičnu prijavu protiv više NN osoba, zbog ubistva tri člana porodice Matijević u aprilu 1992. godine u Kukujevcima, u opštini Šid. Krivična prijava podneta je i protiv nepoznatih izvršilaca ubistva braće Mate i Ivice Abjanovića iz Morovića, nakon čijeg nestanka nijedna državna institucija nije o njima pružila porodici nikakvu informaciju.

Nepoznate osobe otele su 1992. iz kuće hrvatske porodice Matijević u Kukujevcima Anu, Jozu i njihovog maloletnog sina Franju Matijevića i odvezli ih u nepoznatom pravcu. Nekoliko godina kasnije njihovi posmrtni ostaci su ekshumirani s groblja u Mohovu, u opštini Ilok, a za taj zločin pred sudovima u Srbiji niko nije odgovarao. Braća Abjanović vode se kao nestali.

Etnički motivisani zločini nad Hrvatima, maltretiranje i ugrožavanje sigurnosti, počeli su u Vojvodini još u jesen 1990, konstatuje Fond za humanitarno pravo u dosijeu Zločini nad Hrvatima u Vojvodini (autorka Jovana Kolarić, urednica Ivana Žanić, supervizor Nemanja Stjepanović). Najpre je podmetnut eksploziv u franjevački samostan u Baču, a nasilje se intenziviralo 1991. Fond u dosijeu obrađuje slučajeve ubistava Krešimira Hercega, Živana Marušića, porodice Matijević, Mijata Štefanca, Nade i Stevana Guština, Stefana Koršlaka, Marije Tomić, Agice i Nikole Oskomića, Marije Purić i Živka Litrića.Jedno poglavlje posvećeno je slučaju porodice Barbalić u Zemunu, kao i suđenju i reakcijama na presudu Vojislavu Šešelju u Haškom tribunalu. Na hiljade Hrvata je pod pritiskom napustilo Vojvodinu, konstatuje Fond i kao glavne “zagovornike i inspiratore kampanje zastrašivanja i pritisaka na hrvatsko stanovništvo u Vojvodini” označava Vojislava Šešelja i Srpsku radikalnu stranku. Značajnu ulogu u proterivanju Hrvata pripisuje i Resoru državne bezbednosti MUP Srbije.

Kada je počela agresija na Hrvatsku, Vojvodinu su preplavile naoružane  ekstremističke grupe i zabeleženi su brojni slučajevi nasilja nad građanima hrvatske nacionalnosti.

“Proterivanje hrvatskog i drugog nesrpskog stanovništva vršeno je širom Vojvodine po istom ili sličnom obrascu, što sugeriše da se odvijalo po prethodno utvrđenom planu. Najpre bi se u naseljima nastanjenim hrvatskim stanovništvom pojavila lica nepoznata meštanima koja su obilazila kuće lokalnih Hrvata i raspitivala se za mogućnost zamene imovine. To je bilo praćeno telefonskim pretnjama, objavljivanjem i slanjem pretećih letaka i pisama, ispisivanjem pretećih grafita, javnim prozivkama pojedinih ljudi i upadima u kuća, a zatim i podmetanjem eksploziva i bacanjem bombi. Pored navedenog, zabeleženi su i slučajevi fizičkog nasilja nad vojvođanskim Hrvatima, kao i slučajevi ubistava hrvatskih stanovnika. Na javnim skupovima, najčešće u organizaciji SRS, Hrvatima su upućivane pretnje, kao i ultimatumi za iseljenje”, opisuju autorke modus operandi vojvođanskog etničkog čišćenja.

Navodna mirna i dobrovoljna preseljenja, odnosno zamena nekretnina u Vojvodini za one u Hrvatskoj, značila je spasavanje žive glave – discipline koju su nametnuli država i njeni plaćenici, borbe za život u kojoj neki Vojvođani, sa grehom pogrešnog svojstva, nisu uspeli. 

U dosijeu Fonda prvi put se u jednom javnom dokumentu za moguću osumnjičenu u proterivanju Hrvata iz Hrtkovaca pominje tadašnja generalna sekretarka SRS i predsednica ogranka te stranke za Vojvodinu, današnja predsednica Skupštine Srbije Maja Gojković. Objavljeni su i dokumenti RDB MUP Srbije, za Sremsku Mitrovicu, u kojima se nabrajaju militantni pojedinci i grupe, te krivična dela koja su počinili. Dosije donosi i informaciju somborske DB dobijenu od doušnika, o ubijanju zatvorenika koje je realizovao komandant Srpske dobrovoljačke garde Željko Ražnatović Arkan, kao i o logorima za ratne zarobljenike u Srbiji.

Ni ovaj dosije ne može da donese odgovor na ključna pitanja: kada je doneta odluka da Srbija bude država razobručenog fašizma, ko je o tome odlučio, ko zapravo stoji iza noći prepunih stradanja i straha. Za početak, neko bi morao da odgovara za ubistva i proterivanje. Jednog žitelja Hrtkovaca, toponima najavljenog stradanja, štiti imunitet. Saučesnički.

Oceni 5