Review: Yimou Zhang, The Great Wall (2016)
Wall 04 S

Photo: netdna-ssl.com

Izbjeljivanje Kineskog zida

Zhang Yimousov Kineski zid je dvije trećine odličan, trećinu očajan film. Nazivam ga Zhang Yimousovim manje zato što poštujem princip filmskog autorstva, više zbog toga što je ovaj film do sada povezivan isključivo sa glumačkom zvijezdom Mattom Damonom. Od trenutka kada je objavljeno da će Damon igrati glavnu ulogu u priči u čijem središtu stoji Kineski zid, film je optuživan, kako se ispostavilo: pogrešno, za bijeljenje i, nešto tačnije, da je film o bijelom spasiocu koji podučava kineske trupe kako da odbace napade čudovišta zbog kojih je Kineski zid podignut. Pored Damonovog nezvanenog ponašanja povodom kontroverzi koje je izazvao način na koji se odnosio prema crnom producentu Effie Brownu, činjenica da je Kineski zid režirao jedan od najvećih reditelja kineske Pete generacije reditelja svedena je na fusnotu.

Da se najprije pozabavimo lošom trećinom. Ne tvrdim da sam autoritet za Damonov opus, ali ovo je očito najgora uloga u njegovoj karijeri. Skriven pod bujnom bradom i kosom u prvom dijelu filma, njegov lik ne postaje nimalo jasniji ni kasnije. On je ovdje irski vojnik sreće (irski akcent se pojavljuje i nestaje), koji stiže u Kinu u potrazi za barutom. On i njegov saputnik Pedro Pascal slučajno nabasaju na Kineski zid – čovjek bi rekao da ga je teško promašiti, ali bi, barem u univerzumu ovog filma, pogriješio – i otkrije njegovu stvarnu svrhu: da Kinu odbrani od hordi čudovišta poznatih kao Tao Tei.

Kritike koje su se pojavile prije premijere, u kojima je prednjačila zvijezda filma Fresh Off The Boat Constance Wu, odnosile su se na umetanje bijelog lika – William Defoe takođe igra važnu ulogu - u fundamentalno kinesku priču, kao neprihvatljiv ustupak mudrosti koja kaže da visokobudžetna međunarodna produkcija ne može donijeti uspijeh bez holivudske zvijezde, koja je po pravilu bijeli muškarac. Možete snimiti film o Indijancima ili Japancima, ali vodite računa da se sve vrti oko Kevina Costnera ili Toma Cruisea.

Uzevši u obzir da je Lego Betmen movie imao bolji ulazni vikend, to očito nije dovoljno u praksi. Film je dobro startovao, no brzo posustao u Kini. Mudrost koja kaže „bijelca za glavnog“ očito ne uzima o obzir političke implikacije koje nosi priča o bijelom Evropljaninu koji donosi spas ne samo Kinezima, nego i samoj Kini.

Kao filmadžija koji je decenijama snimao u politički storogo kontrolisanoj kineskoj kinematografiji, Zhang Yimou poznaje umjetnost subverzije, ili barem simultanog služenja dvojici ili više gospodara. Istina je da u priču ulazimo kroz vizuru Damonovog Williama, ali on postaje sporedan čim upoznamo Bezimeni red koji vodi zapovjednica Lin. Iako uspiju da se izbave od prijekog suda i pogubljenja, William i pratilac prvu bitku Bezimenog reda sa Tao Teima provedu kao zatočenici, posmatrajući u čudu i sa divljenjem raskošne strategije kojima kineske trupe odbiju napad svojih mitoloških neprijatelja. Da: Williamu pripada više scena nego bilo kojem drugom liku u filmu, no ipak se čini kako su autori pokušali kontrolisati i umanjiti značaj koji mu je dat. Za film epske fantazije, Kineski zid je, sa svojim trajanjem od sat i po, neobično kratak. Trebalo je, ili bolje: nije trebalo biti, još scena sa Williamom. Čak i kada je šest scenarista – među njima i autor Posljednjeg samuraja, Ed Zwick i koscenarista tog filma Marshall Herskovitz – dovršilo scenario, nije stvoren ubjedljiv razlog zašto je William u središtu priče. Što se Damona tiče – glumi kao da ni on ne zna zašto je tu.

Što se scena borbe tiče... Nije teško vidjeti šta je u ovoj priči privuklo Zhanga, kao što nije teško vidjeti ni gdje je potrošen najveći dio prijavljenog budžeta od 150 miliona dolara. Linije statista obučenih u odijela u osnovnim bojama kao da se protežu miljama: kada oni trče bojištem, to je kao da posmatrate rijeke boje. Ratnice odjevene u plave uniforme skaču sa zida i padaju u bezdan, gdje će probosti čudovišta, prije nego ih natrag povuče preteča opreme za bungee jumping. Topovska zrna u plamenu ostavljaju dimni trag u vazduhu prije nego eksplodiraju u 3-D kaskadama. (Da ne govorim o klimaksu filma, o floti balona i potjeri kroz stakleni toranj.) Kao spektakl, Kineski zid se ne može mjeriti sa Zhangovom trilogijom Heroj, Kuća letećih bodeža i Kletva zlatnog cvijeta, ali dekadu nakon što je ta knjiga zatvorena, ovo je dobrodošao dodatak.

Zarad spektakla ne treba ignorisati političku dimenziju Kineskog zida, ne treba joj dozvoliti da se skrije iza esteticizma. No politika ovog filma nije valjano sprovedena: ona je klizava i nekoherentna. To je, nesporno, film u koji su bijeli likovi umetnuti da bi američka publika bila pošteđena tereta identifikacije sa kineskim protagonistima. Zhang ga je nazvao filmom sa „četiri kineska junaka“, no sa izuzetkom Komandantice Lin, njihove su priče još zbrkanije od Williamove. No bijeli su likovi, sa izuzetkom Damona, prosto bitange, a iako William isprva zapanji pripadnike Bezimenog reda svojom strjeljačkom vještinom, on je često tek pratilac akcije, koji za kineskim likovima kaska kako u poznavanju vojne strategije, tako i u moralnoj snazi. Parče magnetizovanog kamena koji William donese odigraće ključnu ulogu u napadu na Tao Tei, ali on nije onaj koji je shvatio njegovu vrijednost i primjenu u borbi. Uzevši u obzir polukoherentnost narativa Kineskog zida, teško je reći šta je od svega toga dio scenarija a šta rediteljeva intervencija, no stoji činjenica da je riječ o filmu koji se protiv svojih kontradiktornosti bori jednako srčano kao što se njegovi junaci bore protiv čudovišta.

*Tekst izvorno objavljen na sajtu Slate, prenosimo sa portala Plima; preveo Andrej Nikolaidis

Oceni 5