Mit o neprijatelju: Antisemitizam Dimitrija Ljotića (6)
Srpska državna straža nedićevci

Nemački vojnici i nedićevci zajednički dele rekvirirano žito od seljaka u Srbiji, u leto 1942. godine

Photo: znaci.net

Izgradnja novog srpskog čoveka

Slično Ljotiću, Jevreje je optužio i Milan Nedić. Interesantno je istaknuti da su njegovi predratni govori, za razliku od Ljotićevih, bili demokratski intonirani. Tek za vreme rata on je promenio diskurs, a kada je reč o odnosu Nemaca prema Jevrejima zahvaljivao im se što su „oslobodili Srbiju od uticaja Jevreja koji su davili i pili krv Srbima“. Kreirajući mit o Jevrejinu neprijatelju, on je jednom prilikom optužio izbegličku vladu u Londonu nazvavši je „Londoncima“ koji nisu prihvatili „pakt od 25. marta... vi ste sve to uništili prihvativši jevrejsku krilaticu: Bolje rat nego pakt“. Jedan deo njegovih govora bio je snažno antisemitski intoniran i u njima je isticana Nedićeva posvećenost borbi protiv „komunističko-jevrejskog ološa“ i „komunističko-masonsko-jevrejsko-engleske mafije“. U jednom memorandumu od 1. januara 1943, koji je podneo zapovedniku Srbije Paulu Baderu, Srbe je svrstao u arijevske narode i istakao da kaotakvi  stoje „nasuprot jevrejsko-marksističkom mentalitetu“.

Defile jedinica Srpske državne straže i drugih formacija Nedićeve kvislinške vlade 22, juna 1944. ispred zgrade Skupštine.Na taj način i ovaj srpski general se pridružio antisemitskim istupima koji su imali za cilj da optuže Jevreje kako za zaveru protiv pristupanja Jugoslavije Trojnom paktu, tako i za organizaciju i propagandnu aktivnost tokom demonstracija u vreme vojnog puča od 27. marta 1941. godine.                         

U cilju ukorenjivanja mita o jevrejskom neprijatelju bila su organizovana antisemitska predavanja, a posebna pažnja je poklanjana tome da ih sluša omladina. Organizatori su hteli da na taj način utiču na promenu mišljenja kod mladih i da podižu nove, po srpske fašiste, ideološki ispravne generacije. Na osnovu ukaza vojnog zapovednika u Srbiji u junu 1942. bile su povučene iz bibliotečkih fondova i nedostupne publici sve knjige koje su ocenjene kao „marksističko-komunističke, jevrejske i antinemačke“. U septembru 1942. vlada Milana Nedića donela je Uredbu o pregledu knjiga kojom je pravno sankcionisano uklanjanje iz upotrebe i promet knjiga čiji je sadržaj bio neprihvatljiv za okupatora i kolaboracioniste koji su smatrali da treba ukloniti sve knjige „koje mogu nepovoljno da utiču na moralno i nacionalno vaspitanje srpske omladine i naroda“. Mada je na kulturnu politiku Nedićeve vlade uticao okupator, nju je sa popriličnom dozom rasizma, antisemitizma i šovinizma prilježno sprovodilo nekoliko kolaboracionista koji su još pre a i za vreme rata pokazivali sklonost prema fašističkim pokretima (na primer, Velibor Jonić, Vladimir Velmar-Janković, Svetislav Stefanović, Vladimir Vujić).

Ispred Saborne crkve: Vojnik Srpske straže tokom okupacije BeogradaInstitucionalno posmatrano, ovu politiku je vodilo Ministarstvo prosvete i Odeljenje za propagandu. Preobražaj srpskog društva na nacionalnoj i rasnoj osnovi trebalo je da ima totalni karakter pa su tako detaljno ideološki i rasno „pročišćene“ sve institucije nauke i kulture. U okviru politike Vlade bio je predviđen i potprojekat pod nazivom „Zaštita srpske krvi i zdravog potomstva“ koji je predstavljao načelni stav o upotrebi eugeničke prakse u srpskom društvu. Postojao je i Odbor za izradu rasne karte Srbije i srpskih oblasti koji se nalazio pod velikim uticajem Branimira Maleša, istaknutog rasiste, koji je imao zadatak da utvrdi tipove Srba, kao i da utvrdi zavisnost pomenutog rasnog tipa od nasleđa i spoljašnih uticaja. Ovaj doktor filozofije veoma rano je počeo da iznosi svoje simpatije prema fašizmu, naročito hvaleći njegove uspehe u školstvu i obrazovanju. U okviru Srpskog civilnog/kulturnog plana na pojedinim potprojektima bila su vršena rasno-eugenička ispitivanja. Tako je, na primer, dr Borivoje Ž. Milojević bio angažovan na potprojektu „Zaštita srpske krvi i potomstva“. Inače, treba imati na umu da ovakva istraživanja nisu bila nacistički import u Srbiji. Ona su postojala još u Kraljevini Jugoslaviji.

Naime, ekstremno desničarski orijentisani političari i naučnici pokazivali su zanimanje za demografsko jačanje Jugoslavije i u skladu s tim smatrali su da ono treba da bude sprovedeno uz pomoć rasne higijene. U Jugoslaviji, Svetislav Stefanović i Branimir Maleš su sebe smatrali pionirima eugenike. Prema njima, narod se nije smeo prepuštati slepom slučaju razmnožavanja, hirovima prirode, već je bilo neophodno da se organizuje „rasna higijena“ koja se iskazivala kroz „odabiranje“, „segregaciju“ i „sterilizaciju“. Na osnovu toga trebalo je odabrati i afirmisati „rasno jake tipove“, a iz naroda izlučiti „rasno i nasledno opterećene“. Jugoslovenski eugeničari, ali i pobornici rasnih teorija, kao rasno jak tip videli su Dinarca, a u njihovim antisemitskim stavovima, sasvim jasno, Jevrej se pojavio kao nepoželjan tip.

Uporedo sa razvijanjem mita o Jevrejinu neprijatelju stvarana je poželjna slika Srbina. Nasuprot „ružnom, prljavom, zlom Jevrejinu“ kreirana je slika o idealnom Srbinu. Srpski narod je upozoravan na to kako Jevrejin izgleda i pozivan da mu se suprotstavi. Taj Jevrejin je, za potrebe propagande bio „gospodar sudbine tolikih naroda, upropastitelj tolikih država... Pogledaj krivinu njihovog nosa, pogledaj njihove pakosne oči... Iz toga ćeš zaključiti da su to sve sami ’puki siromasi’ koji su omogućili svetsku revoluciju i time porušili sve ono što su hrišćani stvarali u toku dve hiljade godina... ZATO ŠTO SVIMA NjIMA GOSPODARI JEDAN ISTI GAZDA – JEVREJIN, JUDA ISKARIOTSKI“.

Neposredno pred defile jedinica Srpske državne straže i drugih formacija Nedićeve kvislinške vlade ispred Skupštine u Beogradu, 22 juna 1944.Da ne bi takav Jevrej preživeo, a pogotovo zadržao posao u državnoj službi, na spisku službenika Ministarstva prosvete onih koji su mogli biti zadržani u službi postojala je rubrika „Narodna i rasna pripadnost, da li je imao koga u familiji svojoj ili po ženi (mužu) jevrejskog ili ciganskog porekla“. Proces „izgradnje novog srpskog čoveka“ uključivao je temeljitu reformu celokupne prosvetne politike kao i potpuno novi pravac kulturne delatnosti, koji su zajedno trebali da doprinesu nastanku „novog Srbina“. Za moralno, vrednosno i biološki najzdraviji deo srpskog naroda  bilo je proglašeno seljaštvo dok se na gradsku omladinu uglavnom gledalo sa nepoverenjem. Za oca nacije bio je proglašen Milan Nedić oko kojeg se pleo kult ličnosti. Isticana je njegova požrtvovnost, visoka nacionalna svest, spremnost da radi „gotovo bez sna za svoj narod“, prikazivan je kao veliki vizionar, upoređivan sa knezom Lazarom, kao odlučan i neumoran u borbi za bolju budućnost Srbije koja će „uskoro doći.“                                                                                           

Uporedo sa imidžem „novog Srbina“ stasavao je imidž „nove Srpkinje“. I on je imao fašističke uzore kao i kreiranje muškog imidža. Slično fašistima i nacistima, optuživan je bio stari školski sistem i to kako za neodgovarajuće nastavne planove koji po njima nisu bili u službi nacije, tako i zbog nastavnika koji nisu bili odgovarajuće nacionalne pripadnosti i koji su svojim učenjima nanosili „veliku štetu“ nacionalnom razvoju. O njemu je pisala Maga Magazinović. Prema njenom mišljenju, da bi jedna Srpkinja stasala u nacionalno odgovornu osobu neophodno je bilo raskrstiti sa starim školskim sistemom koji je kreirao devijantnu žensku mladu osobu i u kojem su Hrvatice, Slovenke, Ruskinje, Jevrejke „vaspitavale i obrazovale našu žensku omladinu“. Školski sistem bi trebalo da se zasniva na podizanju devojaka prema idealima iz srpske prošlosti kao što su Milica, Jevrosima, Kosovka devojka, da bi se tako svaka učenica „prosvetila i povratila domu i svome ognjištu“.

Pripadnici Nedićeve žandarmerije prilikom pretresanja terena, Srbija 1941.Srpski fašisti su smatrali da u ženskim školama ne bi trebalo previše insistirati na apstraktnim predmetima, kao što je matematika, već da bi taj predmet trebalo svesti na „upotrebnu meru“. Slično ovom predmetu, devojke ne bi trebalo preopterećivati preobimnim čitanjem beletristike, već više insistirati na istorijsko-moralnom dubljem čitanju Gorskog vijenca, a naglasak staviti na higijenu, domaćinstvo i ženski ručni rad. U stvari čitav obrazovni sistem za devojke trebalo bi da bude orijentisan ka opštem obrazovanju „onih varoških devojaka koje će se posvetiti svojem prirodnom pozivu: materinstvu i vođenju svoga doma“.

Oceni 5