Madonin kvir
Vogue 03 S

Photo: IMDb

Vogue: Od drag kraljica do svetske turneje

Vogue je optimistična haus pesma koja je definisala trendove u dens muzici početkom poslednje decenije XX veka. Kompozicija je pod uticajem disko zvuka sedamdesetih, ali produkcijski osavremenjena. Danas je pesma poznata kao jedan od najznačajnijih Madoninih hitova koji je osvojio vodeće pozicije zvaničnih top-lista u više od trideset zemalja, dok je na vrhu američke liste singlova provela tri nedelje tokom 1990. godine. Te godine to je bio i najprodavaniji singl na godišnjem nivou.

Pesmu su napisali i producirali Madonna i Shep Pettibone, dok je muzički spot režirao David Fincher. To je bio treći spot koji je „kraljica popa” realizovala u saradnji sa Fincherom, a usledio je nakon ekranizacija koje je uradio za hit singlove sa albuma Like a PrayerExpress Yourself i Oh Father. Režiser i pevačica su nešto kasnije, tačnije 1993. godine, produžili saradnju ekranizacijom za pesmu Bad Girl, treći singl sa albuma Erotikca.

Iako je spot za Vogue teško prihvaćen kod MTV cenzora – zbog Madonninih grudi koje se naziru ispod čipkane bluze – ne samo da je pušten u etar, već je do danas ostao njen najuspešniji spot sa rekordnih devet nominacija za MTV video muzičke nagrade, od kojih je osvojio priznanja za režiju, montažu i kameru.(28) Kvir koncept je istaknut kroz gej estetiku koja je prisutna u brojnim elementima spota, od glamura i odavanja počasti holivudskim zvezdama do promocije plesa karakterističnog za zajednicu marginalizovane američke supkulture.

Nakon kontroverznih video-ostvarenja za Papa Don’t Preach, Like a Prayer i Express Yourself, Madonna je postala svesna svog uticaja i globalne popularnosti, tako da je singl Vogue otvorio novo poglavlje u njenoj karijeri tokom koga će seksualne provokacije predstavljati njeno glavno „oružje” u procesu održavanja statusa najslavnije zabavljačice sveta. Ta era je podrazumevala i muzički spot Justify My Love, turneju Blond Ambition, dokumentarac Truth or Dare, zatim knjigu Sex, album Erotica i muzičke spotove za singlove sa istog, turneju The Girlie Show, ali je početak trenda označen muzičkim spotom za pesmu Vogue.

Otkad je Madona ušla u umove konzumenata pop muzike širom sveta, supkulturalne plesne forme dobile su afirmaciju u stalnoj razmeni sa pop kulturom. Iako je ples prepoznatljiv kao glavno obeležje videografije Michaela Jacksona, Madonninog najznačajnijeg konkurenta tokom osamdesetih, stvaranje težišta za promociju kvir koncepta i plesnih elemenata zasnovanih na istom, karakteristični su za Madonine spotove i koncertne performanse.

Analiza spota za pesmu Vogue postavlja određene zahteve za sagledavanjem statusa kvir zajednice i aktivizma u decenijama pre Madonnine slave. Vogue je snimljen u crno-beloj tehnici i podstiče proizvodnju gotovo svih diskursa koji se tiču Madonne kao pop zvezde. Od glamura, omaža art dekou i zlatnom dobu Holivuda, preko plesa i mode, do seksualne provokacije i kvir izražavanja. Fincher je citirao neke od najslavnijih holivudskih fotografija, na prvom mestu one ispod kojih stoji potpis modnog fotografa Horsta P. Horsta, snimljene tokom četrdesetih godina XX veka. Madona i Fincher nisu dobili Horstovu dozvolu, što je prouzrokovalo brojne kritike. Međutim, davanje počasti glamuru zlatnog Holivuda činilo se gotovo nemogućim bez referenci na Horstove fotografije, zato što su ispred njegovog objektiva pozirale holivudske ikone Marilyn Monroe, Bette Davis, Joan Crawford, Rita Hayworth itd.(29)

U pesmi postoji i govorna sekcija tokom koje Madona izgovara slavna glumačka imena iz zlatnog doba Holivuda (30):

Greta Garbo i Monro

Ditrih i Dimađio

Marlon Brando, Džimi Din

Na naslovnici magazina

Grejs Keli, Harlou Džin

Slika lepotice

Džin Keli, Fred Aster

Džindžer Rodžers, ples u vazduhu

Imali su stila, imali su gracioznost

Rita Hejvort je imala dobro lice

Loren, Ketrin, Lana takođe

Bet Dejvis, volimo te

Dame sa stavom

Gospodo u (dobrom) raspoloženju

Nemojte samo stajati tamo, hajdemo

Zauzmite pozu, nije teško

Početak spota predstavlja upoznavanje gledaoca sa prostorom u kome će se radnja odvijati. Ambijent čine skulpture, slike Tamare de Lempicke i Madonnini plesači koji “zauzimaju poze”.(31) Dinamičniji, plesni deo pesme, nastupa naglo uz izgovaranje “zauzmi pozu” – ona se okreće i pravi pokret u skladu sa izgovorenim. Muzički spot Vogue prožet je koreografskim rešenjima i pokretima u vidu poziranja ispred objektiva fotoaparata. Moda i glamur se ubrajaju u dominantna svojstva spota. Plesači su u elegantnim odelima, ponosno naglašavaju komade svoje garderobe, šešire ili prsluke, što prostoru daje karakter modne piste, dok radnja podseća na snimanje modnog editorijala. Madona se prvi put pojavljuje sa legendarnim kupastim grudnjakom u crnoj boji, koji je dizajnirao francuski modni kreator Jean Paul Gaultier – popularniju, zlatnu verziju, pevačica će promovisati na turneji Blond Ambition, što će inspirisati brojne modne kreatore i pop zvezde u predstojećim godinama. (32)

Pored mode, centralni diskurs spota je ples „voguing” (voguing). Tačnije, elementi mode pripadaju osnovnim kriterijumima voguinga, što čini modni izraz nezaobilaznim u Madoninom performansu. Reč je o tradicionalnom obrednom plesu američke radničke klase, afroameričke i latinoameričke zajednice, pripadnika različitih rodnih identiteta i seksualnih orijentacija, čiji koreni se vezuju za plesnu kuću Ballroom iz Harlema. Začetnikom se smatra Paris Dupree, američki drag performer, koji je, pokušavajući da osmisli nove plesne korake, prelistavao modni magazin Vogue i počeo da imitira poze koje su zauzimali modeli na fotografijama iz magazina. (33) Članovi zajednice su imali više naziva za svoju kulturu: Ball World, Ballroom Community i najčešće Ballrom Scene. (34)

Istraživanjem voguinga, koji je doživeo ekspanziju sedamdesetih godina na severoistočnoj obali SAD-a, bavio se Jonathan David Jackson, proučavalac plesa sa Goucher koledža u Merilendu. Otkrio je da su predstavnici zajednice plesom odavali počast globalnoj kulturi i slavnim osobama. Osim toga, ples je bio karakterističan kao glas za ugnjetavane i marginalizovane supkulture američkog društva: gej muškarce, lezbejke, transrodne identitete, biseksualce, Latinoamerikance, Afroamerikance i diskriminisane žene. (35)

Kreativnost diskriminisanih je pronašla svoje uporište u Ballroomu. Društvo sačinjeno od pojedinaca koji su napustili svoje domove označeni kao „moralne grozote”, formiralo je sistem specifičnog plesnog takmičenja. Cilj je bio impresionirati sudije i publiku talentom i kreativnošću – muškarci su se kroz performans predstavljali kao heteroseksualci, kao žene i kategorije između; žene kao heteroseksualne žene, muškarci i kategorije između, a postojale su i brojne potkategorije. Izvođenje rodnih identiteta kroz ples može se smatrati jednim od glavnih svojstava voguinga, što doprinosi označavanju rodnog koncepta kao performativnog. Relevantnost voguinga je dugovečna zahvaljujući stalnoj razmeni uticaja sa komercijalnom zabavom. Zahvaljujući Madonninoj hit pesmi i spotu, kao i dokumentarcu Paris is Burning, voguing je implementiran u mejnstrim kulturu. (36)

Estetski imperativi voguinga ispoštovani su u Madoninom performansu. Oseća se blizak ritmički odnos između koreografije i vokalne, odnosno muzičke pratnje; performans podrazumeva gestikuliranje rukama sa gornjim delom tela koje je u asimetričnoj antifoniji sa donjim delom. Ruke se naizmenično odvijaju i odlaze iz lakta ili ramena, obrazujući pokrete koji kao da poručuju gledaocu – „pogledaj ovde” ili „pogledaj tamo”. Prema Jacksonu, kontrola pokreta ruku je osnovno sredstvo voguinga koje određuje fokus posmatrača performansa. (37) Sam pokret je jedinstven i lako prepoznatljiv. Sa oštrougaonim pokretima ruku, „modni plesači” oblikuju svoje lice i telo kao da nastupaju ispred modnog fotografa.

Vogue predstavlja produkciju spektakla, a samim tim i narcizma. Prema žanrovskoj klasifikaciji D. Rajlton i Votsona, ovaj spot bi se mogao naći na preseku između scenskog i umetničkog muzičkog spota. Pozivanje na gej estetiku zajednice i zlatnog Holivuda, kao i referiranje dela Tamare de Lempicke, povezuju spot Vogue sa umetničkim, dok koreografska rešenja i “poziranje” pred kamerom sugerišu odlike scenskog muzičkog spota.

Omaž „Ballroom sceni” i promociju voguinga prepoznajemo kao dominantnu formu reprezentacija kvir koncepta u ovom Madonninom muzičkom spotu, a eventualno i u njenom kompletnom dosadašnjem stvaralaštvu. Članovi zajednice su verovali u mogućnost transformacije roda/pola koja se zasnivala na menjanju osećanja, ideologija, izgleda i ponašanja. Preoblačenje, hirurška intervencija ili hormonske injekcije su pomoćna sredstva u takvom procesu. Scena je razlikovala četiri roda: 1) „buč kraljice” (butch queens) – biološki rođeni muškarci čiji svakodnevni izgled sugeriše muški rod, ali bez obzira na to mogu se ponašati i delovati muževno, hipermuževno i ženstveno; 2) „fem kraljice” (femme queens) - transrodni muškarci/žene u različitim stadijumima hirurškog ili hormonskog procesa prema transformaciji u ženu; 3) „bučice” (butches) – transrdoni muškarci/žene u različitim stadijumima hirurškog ili hormonskog procesa prema transformaciji u muškarca; 4) „žene” (women) – biološki rođene žene koje ponašanjem sugerišu muževnost i ženstvenost. (38) Prema ovoj klasifikaciji, uočavamo da su u spotu Vogue prikazani predstavnici prvog i četvrtog roda. Plesači su vitki, ali je na njihovim telima naglašena i muskulatura; obučeni su u elegantna muška odela, ali svojom plesnom ekspresijom i načinom na koji komuniciraju sa kamerom, ističu efeminaciju.

Madona predstavlja četvrti rod – ona uglavnom naglašava svoju ženstvenost, „provocira” heterosesksualnu želju, ali pokazuje i svoje mišiće, pojavljuje se u muškom odelu, odlučna je, temperamentna i dominantna. Kulturalna značenja koja simbolišu karakteri u spotu, izgrađena su u konfliktu između koncepta glamura i mejnstrim pojmova lepote sa jedne strane, i supkulture i kvir koncepta sa druge. U ovom konfliktu ogleda se transformacija voguinga u Vogue, odnosno supkulture u masovnu kulturu.

Willi Ninja, jedan od najplodnijih i najznačajnijih voguing plesača i koreografa, opisuje subverzivnu moć voguinga u dokumentarcu Paris is Burning, koji je premijerno prikazan iste godine kada i Madonin spot o kojem govorimo. On poredi voguing sa brejkdensom (breakdance), ističući snagu i alternativnu kreativnost koju pruža izgnanicima u Harlemu. Plesači se takmiče, zarađuju poštovanje i slavu bez pribegavanja nasilju ili kriminalu. Takvo okruženje pruža podsticaj igračima, formira se baletska kultura koja garantuje dugovečnost, izazivajući mlade plesače da ovladaju pokretima i tehnikama svojih nastavnika.

Ninjža, Madona i voguing uticali su na formiranje diskursa o prevenciji HIV-a tokom pandemije osamdesetih, kada je stigmatizacija gej zajednice dobila nove forme. (39) Plesači koji su se pojavili u spotu i koji su kasnije pratili Madonu na svetskoj turneji Blond Ambition Tour, autovali su se u tom periodu. Četvrt veka nakon turneje, snimljen je dokumentarac pod nazivom Strike a Pose, u kome se plesači prisećaju čuvenog perioda i ukazuju na probleme sa kojima su se oboleli od HIV-a tada susretali. Gabriel Trupin, jedan od članova originalne postavke plesača, 1995. godine izgubio je bitku sa ovom neizlečivom bolešću.

U svojoj recenziji filma Paris is Burning, Patricia Hlutchy se osvrnula na Madonin spot. Istakla je da je kombinovanje gimnastike i „modnog” plesnog izraza veoma „vamp“ i da time može da se objasni privlačnost Madone kao „vodeće sirene” savremenog popa. Kritičarka navodi i Madonin intervju iz 1991. godine, koji je dala za gej magazine The Advocate. Pevačica je izjavila da je otkrila voguing dok je planirala turneju Blond Ambition. U njujorškoj diskoteci se upoznala sa muškarcima koji su bili deo „Bolrum” zajednice, a neki od njih našli su se u plesnoj grupi koja je prikazana u spotu i nakon toga na pomenutoj turneji.

Madonina biografkinja Lucy O’Brien pominje Jose Gutiereza) i Luisa Camachoa (40), članove plesne kuće Xtravaganza, koji su dizajnirali i koreografirali plesne sekvence za muzički spot Vogue. (41) Na osnovu navedenog, lako je zaključiti da voguing sadrži brojne reference na globalnu kulturu. Opsednutost slavnim osobama i oponašanje istih omogućava plesačima da žive fantaziju i ukazuje da je voguing jedinstven primer američkog narodnog pokreta zasnovanog na globalnim trendovima, a ne na iskustvu koje je karakteristično isključivo za Sjedinjene Američke Države. Madonnin spot takođe je protkan fantazijama koje su bliske gej konzumentu popularne muzike. Impersoniranje identiteta holivudskih zvezda, a zatim i izvođačica popularne muzike, značajna je odrednica globalne gej kulture. Možda u tome treba potražiti glavni razlog zašto je pesma stekla status dens klasika na različitim kontinentima. Ključna pokretačka snaga ogleda se u spajanju subverzivnog i komercijalnog. Mada je takav trend započet daleko pre MTV ere, Madonnino prezentovanje kvir koncepta kroz masovne medije imalo je glasniji i dalekosežniji efekat nego stariji, možda i ozbiljniji potezi koji su sprovođeni u borbi protiv diskriminacije kvir identiteta. Tokom pedesetih i šezdesetih godina XX veka u Velikoj Britaniji i SAD-u, gej klubovi u kojima su se odvijali performansi dreg kraljica, bili su meta zakona. Homoseksualnost je smatrana zločinom što je uzrokovalo eskaliranje učestalosti policijskih racija na takvim mestima. Za mnoge izvođače, uloga drag kraljice bila je politička, jer je podrazumevala performans kojim su afirmisani različiti rodni identiteti.

Najpoznatija od svih policijskih racija dogodila se 28. juna 1969. godine u njujorškom baru „Stounvol” (Stonevall Inn), koji su posećivale drag kraljice. Džodi Tejlor ističe da su emocije među posetiocima kluba bile pojačane zbog smrti gej ikone Džudi Garland, koja je preminula šest dana ranije. Autor dalje navodi da su odmazdu protiv policije predvodili drag kraljice i buč lezbejke, boreći se žestoko protiv više stotina policajaca. Borba u Stounvolu označila je uzdizanje pokreta za oslobađanje homoseksualaca, a kao što smo pomenuli u uvodnim poglavljima, događaj je predstavljao i početak suzbijanja negativnih konotacija pojma kvir i implementiranje istog u popularnu kulturu. Tokom sedamdesetih, borba je postala eksplicitnija i ekstremnija, a samim tim kvir kultura politiziranija i radikalnija. Frakcije kvir oslobodilačkog fronta sve češće su delovale u formi uličnih pozorišnih grupa, javnih činova i drugih vidova konfrontiranja konzervativnim shvatanjima roda i seksualnog ponašanja. Bolrum scena Harlema i voguing su doživljavali procvat kao zajednica koja se uklapala u pomenutu borbu.

Prema rečima Jennie Livingston, rediteljke dokumentarca Paris is Burning, a koje Tejlor navodi, plesači voguinga zastupali su pokušaj kvir realizma – siromašni gej muškarci i transrodne osobe kompenzuju svoj status prihvatajući kulturalni elitizam povezan sa belom kapitalističkom hegemonijom koja ih je ugnjetavala. Priroda zajednice ogleda se i u Madoninom spotu – ples karakterističan kao kulturalno obeležje siromašnih i diskriminisanih, implementiran je u muzički spot najmoćnije i najuticajnije „bele” muzičke zvezde. Istovremeno sa Bolrumom, delovala je i generacija drag kraljica Wigstock, koje su se ponašale u postmodernom maniru i čije je postojanje bilo utemeljeno na ironiji i parodiji kempa.

Osamdesetih godina je gej zajednica bila pogođena sidom, što je uslovilo nove oblike diskriminacije, a samim tim i borbe za građanska prava. Generacija kraljica Wigstocka bira stvaranje sopstvenog kulturalnog kapitala umesto supkulturalnog izvođenja zasnovanog na imitaciji i mimikriji. Na primer, Lady Bunny kao jedna od značajnijih predstavnica, osniva festival 1984. godine i realizuje disko singl Shame Shame Shame. (42) Iako je pandemija side stvorila paniku, aktivistički pokreti i grupe pripremili su teren za postavljanje kvir koncepta u mejnstrim kulturu.

Još jedan paradoks jeste poklapanje pandemije sa razvojem MTV-a. Takvo stanje rezultiralo je pojavom pop izvođača koji su kroz svoj rad isticali kvir koncept. Madonna je pripadala grupi najuticajnijih po pitanju promovisanja kvira, što sugeriše i forma u kojoj je realizovan muzički spot za pesmu Moda (Vogue). Prikazivanje kvir koncepta može se posmatrati i kao jedno od sredstava Madonnine samopromocije u medijskom diskursu. Nameće se pitanje da li je stvaranje spota Vogue zasnovano isključivo na potrebi da se doprinese provokativnom imidžu, ili je Madonnina uloga u masovnim medijima kompleksinja od diskursa slave u industriji zabave. Iako slavne ličnosti ne predstavljaju nov fenomen, u prethodnim periodima nisu postojali tako vidljivi i uticajni društveni slojevi koji su na izvestan način ujedinjeni zahvaljujući svojoj slavi i mogućnosti da se redovno pojavljuju u masovnim medijima. Vukadinović citira i navodi autore i publiciste koji tvrde da je vidljivost slavnih ličnosti postala glavna odlika njihovog statusa. Slavne ličnosti postale su nova elita zahvaljujući medijima i masovnoj publici. (43)

David McNair upućuje da se redovi slavnih konstantno povećavaju, što Vorhola čini vizionarom, dok je klasična podela društva na „elitu” i „masu”, zamenjena podelom na slavne i njihovu publiku, pri čemu slava predstavlja ključni parametar moći. (44) Sa druge strane, proporcionalno rastu vidljivosti slavne ličnosti, uvećava se i vidljivost poruka koje ista „šalje” publici, a samim tim i broj tekstova koji se proizvode iz primarnog teksta. Zapažamo da je spot Vogue, kao i brojni drugi proizvodi sa etiketom „Madonna”, uvećao vidljivost kvir zajednice i problema sa kojima se ista suočavala, ili se suočava i danas.

Judith Halberstam, autorka brojnih radova o kviru i direktorka Centra za feministička istraživanja Univerziteta Južna Kalifornija, smatra da mejnstrim kulturu unutar postmodernizma treba definisati kao proces kojim se supkulture prepoznaju i apsorbuju u cilju postizanja profita velikih medijskih konglomerata. Autorka ističe da postoje izuzeci, ali smatra da je osnovna namera mejnstrima prema supkulturama voajerska i predatorska. Supkulture se na televiziji pojavljuju kao ilustracije čudnosti i perverzije, ili se krade njihova forma u cilju promocije medijskog proizvoda. Halberstam se oslanja na analize spota Vogue i dokumentarca  Paris is Burning, koje su uradili Marco Becquer i Jose Gatti, ukazujući na kontradiktorne efekte iznenadne vidljivosti voguinga. Oni opisuju kako se neoliberalistička znanja akumulirana u voguingu susreću sa „univerzalnim nasiljem” industrije zabave. Spot i film učestvuju u produkciji novosti kojima nas nastoje uveriti da se konstantno dodaju novine u relacioni sistem koji ih apsorbuje. Oba proizvoda su smeštena ispod stilizovanog „pluralističkog kišobrana”. Na kraju ugled pripada rediteljki Livingston, bogatstvo i slava odlaze Madonni, dok igrači iz plesnih kuća Xtravaganza, Chanel i LaBeija nestaju u svetu seksualnih radnika, side i kvir „glamura”. Pet godina nakon realizacije filma Paris is Burning, pet drag kraljica iz filma su bile mrtve. (45)

Na izvestan način muzički spot za hit singl Vogue parodira Madonin uspon od njujorške klupske zabavljačice do simbola najveće internacionalne pop zvezde koja se kao pevačica intenzivnije razvijala tek nakon što je postala planetarno poznata. Ovaj spot postavlja narcizam u centar pop muzike, predstavljajući glamuroznu video-sliku kao sinonim za samorealizaciju. Stihovi ažuriraju pojam pop pesme i popa generalno, koji su dvadeset godina ranije razvili John Lennon, Sly Stone i Endi Vorhol, a prema kome su svi zvezde. Taj osećaj je izražavao demokratsku filozofiju koja je podrazumevala da svaki pojedinac ima posebne kvalitete, bez obzira na rasu i porkelo, dok su u spotu Moda (Vogue) takve vrednosti svedene na lepotu, glamur i fantazije o osvajanju Holivuda. (46)

28. Jončić, str. 71.

29. How Madonna Put Horst P. Horst En “Vogue”: https://www.artsy.net/article/editorial-how-madonna-put-horst-p-horst-en (Pristupljeno 9. februara 2019. godine).

30. Spot za pesmu „Moda“ (Vogue) dostupan je na Madoninom oficijalnom Jutjub kanalu: https://www.youtube.com/watch?v=GuJQSAiODqI (Pristupljeno 14. februara 2019. godine)

31. „Zauzmi pozu” (Strike a pose), početak teksta pesme Moda (Vogue), postao je kultna „krilatica” koja živi i danas; ukoliko na društvenim mrežama ukucamo haštag strike a pose, pojaviće se fotografije mnogobrojnih korisnika društvenih mreža kako poziraju ispred objektiva svojih smart telefona.

32. Madonna’s Cone Bra turns 25: How this Gaultier lingerie’s legacy lingers: https://ew.com/gallery/ madonna-cone-bra-anniversary/ (Pristupljeno 5. februara 2019. godine)

33. Tim Lawrence, Voguing and the House Ballroom Scene of New York, (edited by Chantal Regnault), Soul Jazz Books, London, 2011, p. 3.

34. Bolrum scena (The Ballroom Scene) profilisana je i opisana u dokumentarnom filmu Pariz gori (Paris is Burning), rediteljke Dženi Livingston (Jennie Livingston).

35. Jonathan D. Jackson, The Social World of Voguing, Journal for the Anthropological Studyof Human Movement 12, no. 2 (2002), p. 26.

36. Voguing: Madonna and Cyclical Reappropriation by Stephen Ursprung and Smith College: https:// sophia.smith.edu/blog/danceglobalization/2012/05/01/voguing-madonna-and-cyclical-reappropriation/ (Pristupljeno 9. februara 2019. godine)

37. Jonathan D. Jackson, p. 36.

38. Isto, str. 27–28.

39. Willi Ninja: Voguing Butch Queen: http://outhistory.org/exhibits/show/tgi-bios/willi-ninja (Pristupljeno 14. februara 2019. godine).

40. Lucy O’Brien, Madonna poput ikone: potpuni životopis, Naklada Ljevak, Zagreb, 2008, str. 202.

41. Patricia Hlutchy, The World of Voguing, Maclean’s, 13 May 1991, p. 49. http://archive.macleans.ca/ article/1991/5/13/the-world-of-voguing#!&pid=48 (Pristupljeno 14. februara 2019. godine).

42. Jodie Taylor, Playing it Queer: Popular Music, Identity and Queer World-making, p. 92–95.

43. Vukadinović, Zvezde supermarket kulture, str. 57–58.

44. David McNair, Celebrity Culture in America: Has personality finally replaced reality?, https://www. rutherford.org/publications_resources/oldspeak/celebrity_culture_in_america_has_personality_finally_ replaced_reality (Pristupljeno 16. februara 2019. godine)

45. Judith Halberstam, “What’s That Smell? Queer Temporalities and Subcultural Lives” in Queering the Popular Pitch, ed. by Sheila Whiteley and Jennifer Rycenga, Routledge, New York, 2006, p. 5.

46. Stephen Holden, Strike the Pose: When Music Is Skin Deep Pop View; Video Age Music: Stark Images, Shrill Voices, Skin Deepby, New York Times, August 5, 1990. https://www.nytimes. com/1990/08/05/arts/strike-pose-when-music-skin-deep-pop-view-video-age-music-stark-imagesshrill. html?pagewanted=all&src=pm (Pristupljeno 16. februara 2019. godine)

*Iz knjige „Madonin kvir,“ Orion Art 2019.

Oceni 5